Mondo Eco, comente giai naradu, at mòvidu dae meda cun una sèrie de anteprimas. Su fèstival intrat in atzione dae lunis 17 onniasantu, a is ses de merie, in s’Ospidale Oncològicu Businco de Casteddu. Protagonista Giampaolo Cadalanu, giornalista e iscritore, imbiadu ispetziale pro tempus meda dae Repubblica, cun “Sotto la sabbia. La Libia, il petrolio, l’Italia.” (Laterza, 2025), presentadu dae Luca Borzoni, dotzente de Istòria de is relatziones internatzionales, adòbiu in collaboratzione cun su Dipartimentu de Sièntzias Polìticas – Decolonizare su benidore – Tema dipartimentale 2026.

Sunt belle bìndighi annos chi sa Lìbia est bivende una gherra tzivile permanente e sena fine. Unu “grandu giogu” in ue is potèntzias de su mundu – dae sa Rùssia a sa Turchia, dae is Istados Unidos a is Paisos de su Golfu – partètzipant pro nche pònnere is manos in pitzus de su ascusòrgiu immensu cuadu in suta de s’arena, su petròliu. E s’Itàlia in cale modu nd’est interessada? Cantu est arrischende in sa ex “cuarta isponda“ sua?

Su 20 de santugaine de su 2011 Muammar al Gheddafi fiat caturadu e ochidu. Dae sa fine de su regìmene instauradu dae su Coronellu e de sa ‘Rivolutzione Birde’ sua pro sa Lìbia est cumintzada un’agonia sena fine. Cantas fàulas sunt istadas naradas pro giustificare s’interventu otzidentale in Lìbia? Pro ite s’Itàlia at partetzipadu a s’atacu apenas duos annos a pustis de àere firmadu su Tratadu de amighèntzia cun Trìpoli? Giampaolo Cadalanu impreat testimonias esclusivas, contos de esperièntzia direta, anàlisis de ispetzialistas e cunfrontu de datos pro ammustrare chi a cumbinchere a s’Otzidente, meda prus de s’amparu de is lìbicos, sunt istados e sunt galu oe in die is interessos cuncretos: is resursas de su sutaterra e is echilìbrios de pòdere.

Martis 18 at a èssere sa Facultade de Istùdios Umanìsticos (àula 9A de su Corpus Agiuntu) a acollire a is 15.30 a Angelo Turco pro su “Mediologia della territorialità” suo (Unicopli, 2025). Professore de mèritu de Geografia, at insinnadu in su Politècnicu de Milanu e in s’Universidade Iulm, in ue est istadu Prèside de sa Facultade de Artes, turismu e mercados, at a dialogare cun Marcello Tanca, dotzente de Geografia in s’Universidade de Casteddu. S’adòbiu at a èssere fintzas in direta in sa pàgina Facebook de su Crogiuolo e at a tènnere sa tradutzione in limba Lis a incuru de Luciana Ledda.

Nàschida e morte de un’uraganu in is giornales, in sa televisione in is retes sotziales. Comente si detzifrant is retòricas de gherra e is culturas neo-coloniales? E narende “Cunferèntzia subra de su clima”, a ite nche si referit: a su chi est sutzèdidu, a su chi est promìtidu? Su libru de Turco s’òcupat de s’esistèntzia mediale de is territòrios: in is sotziedades globalizadas e in is comunidades locales. Una mirada geogràfica noa subra de su mundu chi pro esìstere non tenet bisòngiu de èssere beru, ma ddi bastat petzi de èssere a su mancu realìsticu. A sighire Angelica Pastorella at a presentare “Non c’è vita senza acqua” (Unicopli, 2025). Laureada in limbas orientales e in antropologia culturale, oe est una de is espertas culturales e acumpangiadoras de punta de Kel 12, tour operator ispetzializadu in biàgios culturales e sustenìbiles in cada àngulu de su mundu. Sa regione muntagnina de su Ladakh, in s’Ìndia setentrionale, connota pro is desertos suos de arta cuota, est un’esèmpiu cuncretu de su chi est significhende su cambiamentu climàticu. A inghìriu de is nieras maestosas de sa zona, ue natura, cultura, traditzione e economia si sunt semper acapiadas intre issas, como s’isparitzione progressiva de custa abba sòlida est ponende in crisi sa vida e s’identidade de is populatziones chi inoghe istant.

Su 19 onniasantu, a is 17, petzi in direta in sa pàgina Facebook de Il Crogiuolo, Lucia Tancredi, dotzente de Literadura e iscritora, presentat “Ogni cosa è per Giulia. Antonio Gramsci e Giulia Schucht: una storia d’amore” (Ponte alle Grazie, 2024) S’adòbiu fatale intre Antonio e Giulia acontesset in unu sanatòriu russu in su 1922: Gramsci, ricoveradu in cunditziones graves mentras partètzipat a is traballos de s’Internatzionale comunista, connoschet inie Giulia Schucht, violinista de grandu talentu, in cue pro agatare a sa sorre Eugenia. Est amore a primu mirada: si torrant a adobiare in Mosca, devenint amantes, e de sighida maridu e mugere. Tancredi contat su bistràsciu de Giulia chi pro amore de Antonio rinùntziat a sa mùsica, su pessamentu suo pro issu, semper fuende dae is fascistas, su disìgiu de dd’istare a probe, s’aspiratzione disamorada a una vida normale. Antonio resesset a colare unu pagu de tempus cun su primu fìgiu, mentras non resessit mai a connòschere su segundu pro ite ca est arrestadu. In s’ùrtimu perìodu a istare acanta a Gramsci detenudu, a retzire is lìteras suas est sa sorre de Giulia, Tatiana: is sorres acumprint unu ruolu de importu in custa istòria, siat Eugenia chi Tatiana sunt ammeladas de Antonio. Issu amat petzi a Giulia, e in antis de si che mòrrere ddi lassat totus is cartas suas, ammustrende de non tènnere pro issa petzi passione manna, ma fintzas istima pro s’abbistesa sua e s’ardore polìticu suo.

Lucia Trancredi at a faeddare fintzas de su libru suo “Ersilia e le altre. Storia straordinaria di donne e bambine all’alba del femminismo” (Ponte alle Grazie, 2025), conduit sa giornalista Federica Ginesu.

Semper mèrcuris 19, a is 18, a su Lazareto de Santu Elia Gianluca Scroccu, dotzente universitàriu de Istòria Cuntemporànea, at a faeddare de “Sandro Pertini”, chi at a bessire pro Salerno Editora, acumpangiadu dae Enrico Trogu, diretore de s’Archìviu de Istadu. Pertini: sa coerèntzia sua fiat istada tzentrale in sa balentiosa opositzione antifascista, fintzas cando fiat istadu cundennadu a una detentzione cartzerària longa e de cunfinu, gasi comente dd’at a èssere in sa luta de sa resistèntzia e in s’aficu intro su sotzialismu italianu a pustis de su 1945. Su raportu cun su partidu suo diat èssere istadu semper tzentrale, dae sotzialista riformista che issu, no aiat tentu incàrrigos diretivos in su partidu, non fiat istadu mai mutidu a ruolos de guvernu, ma fiat istadu semper respetadu in manera estrema. Sa furriada lompet in su 1968, cando devenit òmine de is istitutziones, in antis comente Presidente de sa Càmera de is deputados, fintzas a su 1976, posca comente a Presidente de sa Repùblica, dae su 1978 a su 1985. Su mandadu suo fiat intradu in su mitu e in sa memòria de is italianos in s’istajone de su terrorismu ca issu aiat ischidu interpretare e amparare su ruolu de is istitutziones democràticas cun gabbale e autonomia dae sa classe polìtica.

At a sighire a is 19 Milena Agus, narradora de livellu artu (nàschida in Gènova dae babbos sardos, bivet in Casteddu) cun su “Notte di vento che passa” suo (Mondadori, 2024), in cumpangia de Fabio Marceddu, atore e regista. S’autora de “Mal di pietre” contat s’istòria de Còsima e de s’annu prus memoràbile de sa vida sua, cussu in ue lompet is degheot’annos e ddi sutzedent “tantissime cose per la prima o per l’ultima volta”. Su chi nde istupat est unu romanzu prenu de meravìllia e de literadura, chi contat sa tensione universale intre su disìgiu de bisare e su bisòngiu de bìvere in su mundu beru, de ddoe istare, in sa realidade. Dae s’iscritura de s’autora nde bessit sa puresa de avesu ma fintzas una chirca linguìstica profunda: sa mirada sua, originale e belle de pitzinna, faghet rìere e meravigiare a su matessi tempus, comente a bortas sutzedet cando is pipios o is sàbios narant sa beridade.

At a èssere Domu Saddi in Pirri sa die chi sighit, giòbia 20, a is 18, a acasagiare Alessandro Aresu cun “La Cina ha vinto” (Feltrinelli, 2025), adòbiu in collaboratzione cun su Dipartimentu de Sièntzias Polìticas – Decolonizare su benidore – Tema dipartimentale 2026, fintzas in direta in sa pàgina fb de Il Crogiuolo. Mòderat Barbara Onnis, dotzente de Istòria e Istitutziones de s’Àsia, tradutzione in Lis de Luciana Ledda. Aresu, analista geopolìticu e espertu de istrategias e polìticas pùblicas, at traballadu comente consigeri, consulente e dirigente pro istitutziones comente a sa Presidèntzia de su Consìgiu, is Ministèrios de s’Economia e de is Èsteros, firma de sa rivista Times, collàborat cun diversas importantes testadas giornalìsticas. E in su libru suo ponet in evidèntzia comente s’Otzidente siat ossessionadu dae sa Tzina, ma a s’ispissu dda pòmpiat a traessu de ischemas interpretativos chi non balent. Sa Tzina at bintu no est unu assertu retòricu, ma una provocatzione metòdica: pro cumprèndere a ue semus andende bisòngiat detzifrare su pensamentu istratègicu tzinesu, is orìgines istòricas suas, is lògicas industriales suas, is trastos suos de influèntzia globale. Aresu marcat is traietòrias de su podere tecnopolìticu de Pechinu, contende is trasformatziones in su raportu intre Istadu, capitale, ischire tècnicu e codìssias globales. Una narratzione chi andat addae dae su storytelling mainstream de su “imperu de su controllu”, torrende·nos unu retratu de sa Tzina comente de unu laboratòriu e un’ispigru de su futuru nostru.

Su 21 onniasantu, a is 18, semper in domo Saddi, Mauro Liggi, mèdicu, poeta e fotògrafu casteddàiu, at a propònnere su suo “Alla terra i miei occhi” (Interno Libri, 2025) paris cun Duilio Caocci. Unu libru de resilènztia, unu biàgiu in intro de sa fragilidade, in su lutu chi non burrat sa meravìllia pro s’arcanu de sa vida. In s’iscuru de sa pèrdida, s’amore sensuale torrat respusta a sa morte. S’ànima prena de ispantu, impotente ma non arrèndida a sa disàura, agatat semper un’àndala cara a sa bellesa, in is cosas piticas chi dd’inghìriant, in ispàtzios abertos de isperu. A is 19 at a tocare a Daniela Annetta, gràfica ispetzializada in editoria, curadora italiana de “Sacred instructions. La saggezza indigena per una trasformazione fondata sullo spirito vitale” (Multimage, 2024) de Sherri Mitchell, abogada, ativista e autora de sa natzione Penobscot, pòpulu indìgenu de su Maine, in su Nord Amèrica. Umprende dae su connoschimentu de is antepassados, gasi comente a s’esperièntzia sua comente abogada e ativista, Mitchell afrontat unas cantas chistiones prus detzisivas de is dies nostras de oe, comente s’amparu de s’ambiente e is deretos umanos. S’invitu chi partit est su de agire pro sarbare su pianeta e totu is èsseres biventes, pro torrare a bìvere paris in armonia e echilìbriu segundu is insignamentos sacros de is antepassados nadios suos de Amèrica. S’autora contat is insignamentos sacros de is antigos e is profetzias pro su benidore, e in custu libru torrat a sa memòria is istiles de vida e is traditziones chi sa tribù sua est resèssida a cunservare.
A sighire, Fiorella Carollo, orientalista, cun una formatzione in antropologia, istudiosa de su pensamentu feminista e de tzìnema de is fèminas. “Resistenze. Da Gaza all’Afganistan al Myanmar” (Multimage, 2025) est su tìtulu de su libru chi at a presentare. S’òpera si cuntzentrat subra de is formas de resistèntzia in àreas diferentes de su mundu, e intre custas, pròpiu Gaza, s’Afganistàn e su Myanmàr.
Semper chenàbura 21, a is 16.15, sa Biblioteca Lussu at a èssere su palcoscènicu de s’adòbiu organizadu in collaboratzione cun su Sistema Bibliotecàriu Monte Claro de sa Tzitade Metropolitana de Casteddu (cun intrada in vetura dae bia Romagna – Atzessu Tzitadella de sa salude – Sala Giovanni Lilliu): Volontariadu in Àfrica, su tema, cun sa presentada de su libru “Con l’Africa. Storie di persone che costruiscono il futuro” de su giornalista Giuseppe Ragogna (Ediciclo, 2024), in collaboratzione cun Mèdicos cun s’Àfrica Cuamm, conduit sa giornalista e iscritora Giulia Clarkson. Sunt prevìdidos is interventos de Luciano Cara, mèdicu de su “Gruppo volontari Sardi Karibu Africa odv”, e de Gabriele Galassi (dae remotu), chi at a testimoniare s’esperièntzia de servìtziu tzivile in Àfrica.

Myriam Mereu, chircadora in Istùdios Filològicos e Literàrios a s’Universidade de Casteddu, at a èssere s’autora presente su 22 de onniasantu in domo Saddi, a oras de is 19. At a faeddare cun Nicole Merche de su libru suo “Le voci dello schermo. Le lingue del cinema sardo contemporaneo” (Mimesis, 2024), argumentu chi est ispetzializatzione sua. Un’istùdiu, articuladu in sete capìtulos, chi analizat sa cumponente linguìstica de su tzìnema sardu de oe e chi si proponet de istudiare comente sa limba càmbiet colende a is produtziones tzinematogràficas.

Su 23 onniasantu, a is 18, a s’Ospidale Businco de Casteddu, Franciscu Sedda, semiòlogu, dotzente in s’Universidade de Casteddu, e iscritore, at a presentare “L’imprevedibile accade” (Bompiani, 2025) in diàlogu cun Paolo Sorrentino, semiòlogu issu etotu.

Unu biàgiu in su trubuscàmene de su tempus nostru: dae sa polìtica a su clima, dae s’economia a is mèdios de comunicatzione, dae sa sièntzia a s’arte, sa vida fitiana nostra est rugrada dae ispantos de sighida, mannos e piticos, chi a s’ispissu nos istronant, a bortas nos illùminant, belle semper nche nos ponent a sa proa. Pro parare fronte a s’imprevedìbile, sena nd’èssere istrombulados, serbint miradas noas, trastos àgiles, mapas agiornadas, chi Sedda chircat de ofèrrere in su libru suo. S’adòbiu at a èssere trasmìtidu fintzas in direta (pàgina fb de su Crogiuolo), tradutzione Lis de Luciana Ledda. A sighire, a is 19, s’òtimu Valentino Mannias, atore de teatru, tzìnema e tv de formatzione sòlida, at a contare, acumpangiadu dae s’italianista Andrea Cannas, de “Il mostro”, sa minisèrie fata dae Netflix, chi at cobradu resessida manna e chi contat de sa “pista sarda” in cis contos de su Mostru de Florèntzia, su serial killer autore de oto omitzìdios dòpios intre su 1968 e su 1985. Mannias interpretat su ruolu enigmàticu de unu pessonàgiu tzentrale in custos fatos, su de Salvatore Vinci, sardu disterradu in Toscana.

Vindice Lecis, giornalista e iscritore, at a èssere su 25 onniasantu, a is 18, in domo Saddi, pro contare “La rivolta” (Condaghes, 2025) cun Duilio Caocci conduende. A pustis de sa batalla sambenosa de Lutocisterna de su freàrgiu 1324, sa conchista de sa Sardigna pro manu catalanu-aragonesa paret non connòschere prus ostàculu perunu. In su mese de làmpadas de su matessi annu is pisanos rinùntziant a dònnia possedimentu in s’ìsula francu Castel de Castro. A suta de is muros suos, devent ispòndere a is atacos isderrigantes de is catalanu-aragonesos aposentados subra de sa punta a sud-est de Casteddu, in cue etotu cumentzant a fraigare sa biddighedda fortificada narada Bonària. Is sortes de sa Sardigna ant a èssere detzìdidas prus dae càrculos tzìnicos chi dae s’iscontru de naes intre Pisa e Aragona chi s’at a fàghere in su golfu de Casteddu intre su 1325 e su 1326.

Sabato 29, a is 17.30, a s’Ospidale oncològicu Businco “Il turismo che non paga” de Cristina Nadotti, giornalista e iscritora, biagiadora, a Repùblica pro prus de 20 annos, s’est ocupada de èsteros, cooperatzione internatzionale, transitzione ecològica, at seberadu sa Sardigna comente terra de adotzione. Mòderat Giulia Clarkson.

In unu mundu in ue biagiare est devènnidu prus atzessìbile chi mai in antis, est raru chi firmemus a nos preguntare chie subit is cunsighèntzias de su turismu de massa. Nadotti ismontat su mitu de su turismu comente motore de crèschida infinida, ammustrende su chirru suo iscuru: de sa pressione subra de is comunidades locales a sa destruidura de is ecosistemas, finas a s’impatu subra de is economias de is logos prus bisitados. Ite acadit cando una tzitade devenit “tzitade de arte”, una bidda “burgu autènticu” e una marina “localidade instagrammàbile”? Su libru oferit una letura crìtica e documentada subra de is iscontròrios de su fenòmenu de s’overtourism e a inghìriu de su pesu sotzioeconòmicu e ambientale chi tenet subra de su Paisu nostru.

Giòbia 4 de mese de idas, a is 17.30, in collaboratzione cun s’Assòtziu Antonio Gramsci, chi acasàgiat s’adòbiu in Casteddu, Vittorio Pelligra, dotzente de Polìtica Econòmica in s’Universidade de Casteddu, e Fabio Angei, dotorandu in Sièntzias Econòmicas e collaboradore de su Crenos, ant a tènnere unu seminàriu subra de su libru de su filòsofu giaponesu Saito Kohei, “Il capitale nell’Antropocene” (Einaudi, 2024). Coòrdinat Laura Stochino, insinnante de istòria e filosofia e responsàbile pro sa didàtica pro s’Istitutu sardu pro s’istòria de s’antifascismu e de sa sotziedade cuntemporànea (fintzas in direta, cun tradutzione in Lis de Luciana Ledda).
Su capitalismu non nos a ghiare a foras de sa crisi, est sa tesi de Kothei. Cale si siat retzeta econòmica basada subra una crèschida contina batit a sa destruidura de su pianeta. S’ùnica possibilidade est sa de tirare su frenu. E Marx, a custu contu, tenet calicuna cosa galu de insinnare, totu is partidos de manca de su mundu si devent cunfrontare cun su manifestu politico-econòmicu suo. In unu perìodu de ecoànsia, in ue fenòmenos semper prus estremos nos custringhent a fàghere is contos cun s’abitabilidade de unas cantas partes de su globu e cun sa sustenibilidade de su modu nostru de bìvere, Saito atzocat a sa dibata propostas balentiosas, radicales e meditadas. Su tecno-utopismu, su Green New Deal, sa fatzola de ecologistas de is aziendas non sunt una solutzione. E is gestos piticheddos de su cada die de sa gente non podent bastare: is resursas sunt limitadas e bisòngiat de afrontare su problema de is disugualidades. Est netzessàriu a torrare a s’essentziale, a is cosas cuncretas, a sa comunidade. Torrare a iscobèrrere sa chi Marx naraiat “sa relatzione metabòlica intre òmine e natura”.

Su note de su 2 onniasantu 1975, pagu prus de chimbe dècadas a oe, si cumpriat sa fine tràgica de sa vida de Pier Paolo Pasolini. E semper giòbia 4, a su Lazareto de Santu Elia, su fèstival Mondo Eco bolet ammentare a unu de is intelletuales italianos prus importantes, fintzas discutidu e contierradu, de su sèculu coladu, seguramente intre is prus multiformes: poeta, romanziere, crìticu, polemista, autore teatrale, iscenegiadore e regista tzinematogràficu. A is 19.30 s’iscritore Paolo Massari – chircadore in Italianistica a sa Sapièntzia de Roma – at a faeddare de su libru suo “La vacanza degli intellettuali. Pasolini, Moravia e il circolo di Sabàudia” (Utet, 2025). A dialogare cun issu su giornalista, e iscritore, Massimiliano Messina.
“Apo seberadu a Sabàudia comente logu de s’ispìritu pro is pasos fortzados meos e is ànsias meas de traballos benidores, bisos furiosos chi mi àncorant galu a su mundu”. Cun custas paràulas Pasolini contaiat su raportu suo cun Sabàudia, in ue paris cun Alberto Moràvia aiat comporadu una domo. Cuddu logu, in antis sìmbulu de s’intìlliu de su regìmene fascista, devenit pagos annos a pustis s’accorru seberadu dae s’intellighenzia italiana: gasi est possìbile a adobiare a Moràvia chi faghet s’ispesa in pescheria, a Bernardo Bertolucci e a Ian McEwan chi discutint s’iscenegiadura de unu film mai realizadu, a Laura Betti a passillu cun Dario Bellesa, Jean Genet buschende firmas pro una petitzione in favore de sa Palestina. Massari tenet unu puntu de bista privilegiadu: tziu-tziu suo est istadu su fundadore de sa biblioteca de sa tzitade, gasi at adobiadu a is protagonistas de custa istòria e at chistionadu cun issos. Agiuadu dae documentos de archìviu e fintzas dae is paràulas de testimòngios comente a Dacia Maraini, Alain Elkann e Edoardo Albinati, Massari atransat su momentu chi Sabàudia devenit unu de is polos de avanguàrdia de s’arte, de su tzìnema e de sa literadura italiana: su puntu focale dae ue pompiare s’istòria culturale de su pustisgherra.

A sighire su recital “Il sogno di una cosa. Cinquant’anni dopo, Pasolini”, a incuru de Massimiliano Messina, in collaboratzione cun sa Tzineteca Sarda. Un’ispètzie de “docu-reading”, chi èvocat in su tìtulu su primu romanzu de s’iscritore bolognesu, cun is leturas in iscena de Mario Faticoni (Messina at seletzionadu is testos, is imàgines e is mùsicas). A èssere ammentadu est mescamente su Pasolini poeta, posca su romanziere e sagista ma fintzas su regista (comente aiat fatu Moràvia in sa oratzione fùnebre sua famada): acumpàngiant su reading unu montàgiu de imàgines tiradas dae unos cantos film suos de is prus importantes, paris cun frammentos leados dae is documentàrios dedicados a issu.

Su nùcleu printzipale de sa de ses editziones de su fèstival Mondo eco si serrat su 5 de mese de idas, a is ses de merie, cun Riccardo Crivelli, giornalista de Sa gazeta de s’Isport, cun su suo “Jannik Sinner. Il talento che sta cambiando la storia del tennis” (Diarkos, 2025). S’adòbiu, presentadu dae Roberto Pintor, at a èssere acasagiadu in una location particulare, sa chi est sa prus giusta pro contare su “fenòmenu Sinner”: su Tennis Club Monte Urpinu de Casteddu.
Nàschidu in Badde Pusteria, a làcana cun s’Àustria, Jannik Sinner at printzipiadu unu biàgiu istraordinàriu chi dd’at giutu dae is montes alpinos a is puntas de su tennis mundiale. In su libru de Crivelli s’istòria sua, fata de passione, determinatzione e crèschida sighida. Finas dae giòvanu, Jannik at dèvidu seberare intre s’amore suo pro s’iscì e s’apentu suo pro su tennis. A trèighi annos, impugnende sa racheta, printzìpiat unu caminu chi dd’at a giùghere a tesu dae domo, unu passu chi at a signare su cumintzu de sa artziada sua conca a sa mannària, abratzende una filosofia de vida rigorosa: annestru, mavelia e un’ètica de su traballu chi ddi sunt istadas imparadas dae sa famìlia sua. Is vitòrias suas in is torneos prus importantes, sa conchista de bator slam, ant cunsagradu su nùmene suo in s’istòria de s’isport. Crivelli non tzèlebrat is trìunfos de unu campione petzi, ma cumbidat a nd’iscobèrrere s’essèntzia, sa de unu pitzocu chi, cun talentu mudu e una deditzione chi non podet rùghere, est destinadu a abarrare in subra de su palcoscènicu de su tennis mundiale galu pro annos, prontu a devènnere un’icona e un’esèmpiu de comente su traballu e sa perseveràntzia potzant torrare unu bisu in realidade.